Pejzaz/ Polen in de pers #5

  • Polen is eind vorige week in opspraak gekomen omdat Justitieminister Zbigniew Ziobro weigerde om het jaarlijkse rapport over het EU-charter van fundamentele rechten goed te keuren. Volgens Ziobro was er onvoldoende aandacht voor de vervolging van christenen en joden (omwille van religieuze redenen) in vergelijking met de bescherming van holebirechten. Daarmee was Polen het enige land dat een veto stelde voor het rapport, volgens de Financial Times.
  • Het Franse weekblad Courrier International maakt vermelding van problemen in de Poolse transportsector. Er is namelijk een groeiend tekort aan vrachtwagenbestuurders, ondanks het strategische belang van de sector. Hoewel de verloning aantrekkelijk is in vergelijking met andere jobs, tonen weinig Polen enthousiasme om lange en onregelmatige uren te werken.
  • Recente schandalen rond misbruik in de rooms-katholieke kerk in andere landen alsook de film Kler hebben tot publieke mobilisatie in Polen geleid. Radio France International volgt in een reportage een groep manifestanten in Warschau, die vragen om meer aandacht voor gevallen van pedofilie in de kerk.
  • Met de eerste tekenen van herfst en dalende temperaturen richt de publieke aandacht zich opnieuw op het smogprobleem in vele Poolse steden. Hoe verandering door te brengen? Joanna Maćkowiak-Pandera schrijft op Euractiv dat een oplossing mogelijk is, indien Polen voor een duidelijke strategie kiest en gebruik maakt van Europese fondsen om energiesystemen te verbeteren.

Pejzaz/ Polen in de pers #4

  • De herdenking van het einde van de Eerste Wereldoorlog op 11 november gaat dit jaar in Polen gepaard met het vieren van honderd jaar onafhankelijkheid (i.e. tussen 1795 en 2018 was er geen Polen op de landkaart, nadat Rusland, Oostenrijk en Pruisen het gebied stapsgewijs verdeelden). De Poolse onafhankelijkheid is het onderwerp van een reeks tentoonstellingen, conferenties en andere evenementen. In het bijzonder, is er in Warschau een openluchtexhibitie georganiseerd betreffende de rol van vrouwen in het streven naar onafhankelijkheid. The First News heeft meer details – te bezichtigen tot 22 oktober.
  • Een Verenigde Naties pact voor een veilige vorm van reguliere migratie is recent bekritiseerd door de Poolse minister van binnenlandse zaken, Joachim Brudzinski. Polen heeft sinds recente jaren een wankele relatie met het thema migratie, ondanks de grote groep Oekraïners die zich in het land heeft gevestigd na het uitbreken van conflict in het Donetsbekken. Channel News Asia schrijft dat de Poolse regering niet van plan is om het VN-pact te ondersteunen.
  • Olga Tokarczuk, heden ten dage de bekendste Poolse schrijver, is bij de finalisten voor de Amerikaanse National Book Award. Nadat Tokarczuk al de Britse Man Booker International Prize in de wacht heeft gesleept met “De rustelozen” (Bieguni), maakt ze kans op een tweede grote prijs. (Washington Post)
  • In december ontvangt Polen de volgende klimaatonderhandelingen onder het voogdij van de Verenigde Naties. Intussen blijft de kritiek aanhouden op het energiebeleid van de huidige regering, dat sterk inzit op fossiele brandstoffen (voornamelijk kool). Bijna 80% van elektriciteit wordt opgewekt door de zwarte grondstof, volgens Bloomberg. Het land riskeert hogere energieprijzen in de toekomst alsook zich verder te isoleren van de andere EU-landen.
  • De New York Times heeft een artikel over architectuur in Polen, meer bepaald hoe het brutalisme van de volksrepubliek recent een tweede leven krijgt. Is er sprake van een communistische chic en een herwaardering van de modernistische architectuur?

Pejzaz/ Polen in de pers #3

  • Er zijn weinig Poolse journalisten die even veel faam als Ryszard Kapuściński vergaard hebben. De auteur is niet alleen bekend omwille van zijn verslaggeving in verafgelegen gebieden tijdens de Koude Oorlog. Zijn grootste werken zijn te situeren in de wereld van de fictie, hoewel sterk gebaseerd op de feiten en ervaringen die Kapuściński opdeed als journalist. Zijn boek over de onafhankelijkheidsstrijd in Angelo is onlangs gebruikt als scenario voor een animatiefilm. The Guardian vertelt hoe de film tot stand is gekomen.
  • Intussen breekt de film Kler alle records voor bezoekersaantallen in Polen (1,7 volgens de laatste berichtgevingen, waarmee de film het beter dan vorige recordhouder Wołyń doet). Le Monde  is de zoveelste krant die een verslag aan de film wijdt
  • De justitiehervormingen blijven vooralsnog een heikel punt. Zowel de Financial Times als EUObserver brengen verslag uit over de thematiek, respectievelijk over de aantasting van de onafhankelijkheid van de juridische macht en het groeiend wantrouwen van rechtssystemen in andere landen ten opzichte van Polen. Het Europese Hof van Justitie zal in de toekomst hierover moeten oordelen.
  • De Poolse buitenlandse politiek laat zich in recente jaren meer kenmerken door een sterke klemtoon op veiligheid en bilaterale relaties (met de VS). Zo vertelde de minister van buitenlandse zaken Jacek Czaputowicz het gisteren tijdens een discussie georganiseerd door de Batory-stichting. Een verslag in Politico contextualiseert de buitenlandpolitiek van Polen, waaronder de gok op nauwe relaties met VS-president Trump.
  • Op vlak van energieopwekking blijft Polen sterk afhankelijk van koolcentrales. Bloomberg schrijft over de laatste nieuwe investering en het blijvend geloof in de gitzwarte brandstof – ondanks de hevige kritiek.
  • Het Frans-Duitse televisiekanaal Arte heeft een korte reportage over de aankomende lokale verkiezingen in Polen.

De toekomst van Centraal Europa

Afgelopen dinsdag was ik aanwezig op een persvoorstelling georganiseerd door Visegrad Insight en The German Marshall Fund of the United States, twee denktanks die, naast een reeks andere onderwerpen, politiek en samenleving in Polen en de regio van nabij volgen. De voorstelling stond in het teken van een nieuw, beknopt rapport genaamd Central European Futures, dat licht werpt op huidige trends en mogelijke scenario’s voor de landen van de Visegrad (Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije) voor de komende zeven jaar.

Central European Futures - coverHet is niet mijn gewoonte om lang stil te staan bij de analyses gepubliceerd door denktanks, die zich vooral richten op het identificeren van ‘goede’ beleidsmaatregelen en beïnvloeden van politieke besluitvorming. De reden van mijn aanwezigheid was een uitnodiging ontvangen door een van de rapportschrijvers, Wojciech Przybylski, die ik vorige week met inzicht en overtuiging zag spreken op een seminarie georganiseerd door Kolegium Europy Wschodniej (het College voor Oost Europa). Voor het rapport zelf, inclusief de trends, scenario’s en beleidsaanbevelingen, verwijs ik graag door naar de website waar het gratis kan gedownload worden (mits registratie).

Wat mij het meest aansprak in het rapport en de presentatie waren de zogeheten ‘globale trends’ die aan de grondslag lagen van de vijf uiteenlopende scenario’s. Grofweg gezegd, gaat het om de volgende algemene processen:

  • de groei van het illiberalisme
  • de transformatie van democratische politiek
  • samenvallen van crises (financieel-economisch en migratie)
  • verzwakking van de (westerse) internationale instellingen
  • groeiende ongelijkheid in macht en rijkdom
  • economisch protectionisme
  • technologische ontwikkelingen
  • desinformatie
  • grens- en territoriumdisputen
  • groei van isolationisme en ‘nativisme’
  • grotere klemtoon op veiligheid in politiek en publiek discours

Het is een brede, aantrekkelijke lijst die makkelijk tot de verbeelding spreekt. Alleen betwijfel ik in welke mate veel van deze trends uniek zijn voor de wereld anno 2018 – en bijvoorbeeld ook relevant waren twintig of honderd jaar geleden. Economische crises en demografische ontwikkelingen zijn allesbehalve eigen aan één tijdperk. Daarnaast zijn factoren als technologie en informatie (hun gebruik en misbruik) altijd een factor als men de concrete historische omstandigheden wegdenkt.

Wat onderscheidt 2018 zowel van het verleden als de toekomst? Wat maakt Centraal Europa op basis van het bovenstaande overzicht een unieke regio? Tijdens de persvoorstelling gaf Przybylski al aan dat het moeilijk is om over de Visegrad 4 in termen van eenheid te praten: hoewel de vier landen een gezamenlijke geschiedenis en gelijkenissen delen, is er reden om te spreken over de talrijke verschillen, de uiteenlopende keuzes en de contrasterende opinies over hun verleden. Recent heeft de term Visegrad aan populariteit ingewonnen – met name om over clustervorming in de EU te praten – maar de term biedt niet zozeer een beter begrip van wat er zich in de samenlevingen van deze vier landen beweegt.

Lees dus gerust de vier scenario’s en gebruik ze om na te denken over de context waarin recente feiten (bvb. Hongarije en artikel 7, Polen en haar juridische hervormingen, Tsjechië ten opzichte van Rusland) plaatsvinden. Hou niettemin in gedachten dat categorieën de nogal vreemde aard hebben om steeds te onderscheiden en verdelen – zonder dat daar altijd reden voor is. Want geef toe, welk land voelt niet de effecten vermeld in de bovenstaande lijst?

Pejzaz/ Polen in de pers #2

  • In 2014 werd de toenmalige regeringscoalitie geleid door Burgerplatform (PO) in verlegenheid gebracht door een schandaal met geheime opnames van gevoelige gesprekken tussen toppolitici en bedrijfsleiders. Nu blijkt dat de huidige Eerste Minister Mateusz Morawiecki, van de huidige regeringspartij Recht & Rechtvaardigheid (PiS), ook betrokken is in één van de opnames. Morawiecki, op dat moment CEO van de Poolse tak van de Spaanse bank Santander, ontkent de aantijgingen en beschuldigt zowel de Duitse media als oppositie van een georkestreerde campagne in aanloop van de lokale verkiezingen (via Bloomberg)
  • De hevige debatten in Polen rond abortus blijven voor oproer in de buitenlandse media zorgen. De Duitse krant Die Zeit brengt verslag uit over de huidige stand van zaken, een patriarchaal systeem dat weinig toelaat en van een gebrek aan vertrouwen in vrouwen getuigt.
  • Naar aanloop van de lokale verkiezingen in Polen die volgende maand plaatsvinden, geeft Professor Aleks Szczerbiak van de Universiteit van Sussex een helder overzicht van de voornaamste partijen en de situatie in Warschau  – veruit het belangrijkste strijdfront. De verkiezingen beloven een belangrijke test te worden voor Recht & Rechtvaardigheid, de regeringspartij die ondanks kritiek nog steeds de peilingen met grote voorsprong leidt.
  • Er liggen plannen op tafel om in de nabijheid van Warschau een nieuwe luchthaven te bouwen die – volgens huidige passagiersaantallen – de grootste in Europa kan worden. Ondanks de recente renovatie van de huidige luchthaven, genaamd Chopin, ziet de huidige regering de plannen als een manier om de nationale luchtvaartmaatschappij LOT tot de belangrijkste speler in de regio te laten uitgroeien (via Bloomberg).
  • Ondanks de sterke retoriek tegenover migratie en asielzoekers op het Europese toneel, is Polen uitgegroeid tot een aantrekkelijke bestemming voor immigranten (met meer dan 500,000 werktoelatingen voor niet-EU burgers). Daniel Tilles van Notes From Poland schrijft over de moeilijke evenwichtsoefening die de huidige regering probeert vol te houden.
  • Meer over Kler, de film die de katholieke kerk in Polen in een kritisch daglicht stelt (via Courrier International).
  • De Vlaamse krant De Morgen zoekt uit waarom ‘t Smidje van de folkgroep Laïs (bekend als “de Belgische dans”) populair in Polen is.

Als uitsmijter een uitstekende podcast geproduceerd door France Culture over het belang van herinnering (mémoire) in Polen en waarom het verleden steeds tot politieke controverse leidt. Veel luistergenot.

Pejzaz/ Polen in de pers #1

  • Er is ophef over een nieuwe film genaamd Kler (di. clerici) waarin katholieke priesters als losbandig en decadent zijn voorgesteld. De film trekt momenteel volle zalen, ondanks pogingen door conservatieve politici om lokale voorstellingen aan banden te leggen (via De Volkskrant).
  • Jaarlijks is het bon ton voor Polen om het begin van de Tweede Oorlog in september te herdenken. Sommigen doen het door een befaamde slag bij Łomianki herop te voeren. Op 16 september trokken amateur-historici en oorlogsfanaten in het dorp, gelegen nabij Warschau, ten strijde verkleed als Poolse ruiters en Duitse militairen  (via Le Monde).
  • Jarosław Gowin verdedigt de omstreden justitiehervormingen in Polen, ondernomen door de PiS-regering. In een interview met Süddeutsche Zeiting prijst de vice-eersteminister de Poolse economie aan en geeft verder z’n kijk op de hedendaagse samenleving.
  • Wat is thuis? Toen een Pool genaamd Michał Iwanowski in Cardiff werd geconfronteerd met de graffiti-boodschap “Go home, Poles”, besloot hij het bevel op te volgen en langs Wales, Engeland, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland en Tsjechië naar zijn geboorteplaats terug te wandelen. The Guardian brengt verslag uit over z’n zoektocht naar de betekenis van thuis, identiteit en geborgenheid.